Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy 8 szkoły podstawowej

Dział	Poziom wymagań
	ocena dopuszczająca	ocena dostateczna	ocena dobra	ocena bardzo dobra	ocena celująca
I. Genetyka	Uczeń: określa zakres badań genetykiwyjaśnia, że podobieństwo dziecka do rodziców jest wynikiem dziedziczenia cech	Uczeń: rozróżnia cechy dziedziczne i niedziedzicznedefiniuje pojęcia: genetyka i zmienność organizmów	Uczeń: wskazuje cechy indywidualne i gatunkowe podanych organizmówomawia zastosowanie genetyki w różnych dziedzinach: medycynie, kryminalistyce, rolnictwie i archeologii	Uczeń: uzasadnia występowanie zmienności genetycznej wśród ludziwskazuje różnice między cechami gatunkowymi a indywidualnymi wyjaśnia, z czego wynika podobieństwo organizmów potomnych w rozmnażaniu bezpłciowym	Uczeń: dowodzi, że cechy organizmu kształtują się dzięki materiałowi genetycznemu oraz są wynikiem wpływu środowiskawyjaśnia znaczenie rekombinacji genetycznej w kształtowaniu się zmienności organizmów
	wskazuje miejsca występowania DNAwymienia elementy budujące DNAprzedstawia rolę DNA jako nośnika informacji genetycznej	przedstawia budowę nukleotyduwymienia nazwy zasad azotowychomawia budowę chromosomudefiniuje pojęcia: kariotyp, helisa, gen i nukleotydwykazuje rolę jądra	wykazuje konieczność związania DNA przez białka i powstania chromatyny w jądrze komórkowym wyjaśnia, z czego wynika komplementarność zasad azotowychprzedstawia graficznie regułę komplementarności	wyjaśnia proces replikacjirozpoznaje DNA i RNA* na modelu lub ilustracjiporównuje budowę DNA z budową RNA*omawia budowę i funkcję RNA*	uzasadnia konieczność zachodzenia procesu replikacji DNA przed podziałem komórkiwykonuje dowolną techniką model DNAwykazuje rolę replikacji w zachowaniu niezmienionej informacji genetycznej

Dział	Poziom wymagań
	ocena dopuszczająca	ocena dostateczna	ocena dobra	ocena bardzo dobra	ocena celująca
I. Genetyka	wymienia nazwy podziałów komórkowychpodaje liczbę chromosomów w komórkach somatycznych i płciowych człowieka	definiuje pojęcia: chromosomy homologiczne, komórki haploidalne i komórki diploidalnewskazuje miejsce zachodzenia mitozy i mejozy w organizmie człowieka	omawia znaczenie mitozy i mejozyoblicza liczbę chromosomów w komórce haploidalnej, znając liczbę chromosomów w komórce diploidalnej danego organizmu	wykazuje konieczność redukcji ilości materiału genetycznego w komórkach macierzystych gametwykazuje różnice między mitozą a mejozą	wyjaśnia znaczenie rekombinacji genetycznej podczas mejozywykonuje dowolną techniką model mitozy lub mejozy
	definiuje pojęcia fenotyp i genotyp wyjaśnia symbole używane przy zapisywaniu krzyżówek genetycznych	omawia badania Gregora Mendlazapisuje genotypy homozygoty dominującej i homozygoty recesywnej oraz heterozygotywykonuje krzyżówki genetyczne przedstawiające dziedziczenie jednego genu	identyfikuje allele dominujące i recesywneomawia prawo czystości gametrozpoznaje na schemacie krzyżówki genetycznej genotyp oraz określa fenotyp rodziców i pokolenia potomnego	przewiduje cechy osobników potomnych na podstawie prawa czystości gametinterpretuje krzyżówki genetyczne, używając określeń: homozygota, heterozygota, cecha dominująca i cecha recesywna	zapisuje krzyżówki genetyczne przedstawiające dziedziczenie określonej cechy i przewiduje genotypy oraz fenotypy potomstwaocenia znaczenie prac Gregora Mendla dla rozwoju genetyki
	wskazuje u ludzi przykładowe cechy dominującą i recesywnąz pomocą nauczyciela rozwiązuje proste krzyżówki genetyczne	wymienia cechy dominujące i recesywne u człowiekaz niewielką pomocą nauczyciela rozwiązuje proste krzyżówki genetyczne	wyjaśnia, że cechę recesywną determinują allele homozygoty recesywnejprzewiduje na podstawie krzyżówki genetycznej wystąpienie cechy potomstwa	wskazuje cechy człowieka, które są zarówno wynikiem działania genów, jak i czynników środowiska ustala prawdopodobieństwo występowania cechy u potomstwa, jeśli nie są znane genotypy obojga rodziców	ocenia wpływ środowiska na kształtowanie się cech na podstawie znajomości cech dominujących i recesywnych projektuje krzyżówki genetyczne, poprawnie posługując się terminami homozygota i heterozygota

Dział	Poziom wymagań
	ocena dopuszczająca	ocena dostateczna	ocena dobra	ocena bardzo dobra	ocena celująca
I. Genetyka	podaje liczbę chromosomów występujących w komórce diploidalnej człowiekawymienia przykłady chorób dziedzicznych sprzężonych z płcią	rozpoznaje kariotyp człowiekaokreśla cechy chromosomów X i Y	wyjaśnia rolę chromosomów płci i autosomówomawia zasadę dziedziczenia płci	wyjaśnia mechanizm ujawniania się cech recesywnych	ocenia znaczenie poznania budowy ludzkiego DNA
	wymienia cztery główne grupy krwi występujące u człowiekaprzedstawia przykłady cech zależnych od wielu genów oraz od środowiska	omawia sposób dziedziczenia grup krwiwyjaśnia sposób dziedziczenia czynnika Rh	rozpoznaje grupy krwi na podstawie zapisu genotypówwykonuje krzyżówkę genetyczną przedstawiającą dziedziczenie grup krwi	ustala grupy krwi dzieci na podstawie znajomości grup krwi ich rodzicówustala czynnik Rh dzieci na podstawie znajomości czynnika Rh ich rodziców	wykazuje, że dziedziczenie czynnika Rh jest jednogenowewyjaśnia wpływ środowiska na rozwój cech osobniczych
	definiuje pojęcie mutacjawymienia czynniki mutagennepodaje przykłady chorób uwarunkowanych mutacjami genowymi i chromosomowymi	rozróżnia mutacje genowe i chromosomoweomawia przyczyny wybranych chorób genetycznychwskazuje mechanizm dziedziczenia mukowiscydozy	wyjaśnia, na czym polegają mutacje genowe i chromosomoweomawia znaczenie poradnictwa genetycznegocharakteryzuje wybrane choroby i zaburzenia genetycznewyjaśnia podłoże zespołu Downa	wyjaśnia mechanizm powstawania mutacji genowych i chromosomowych omawia zachowania zapobiegające powstawaniu mutacjiwyjaśnia znaczenie badań prenatalnych	uzasadnia, że mutacje są podstawowym czynnikiem zmienności organizmówanalizuje przyczyny mutacji i wskazuje ich skutki

Dział	Poziom wymagań
	ocena dopuszczająca	ocena dostateczna	ocena dobra	ocena bardzo dobra	ocena celująca
II. Ewolucja życia	definiuje pojęcie ewolucjawymienia dowody ewolucjiwskazuje przykłady narządów szczątkowych w organizmie człowieka	omawia dowody ewolucjiwymienia przykłady różnych rodzajów skamieniałościdefiniuje pojęcie żywa skamieniałośćwymienia przykłady reliktów	wyjaśnia istotę procesu ewolucjirozpoznaje żywe skamieniałościomawia przykłady potwierdzające jedność budowy i funkcjonowania organizmówwymienia przykłady struktur homologicznych i analogicznych	określa warunki powstawania skamieniałościanalizuje formy pośrednie wskazuje istnienie związku między rozmieszczeniem gatunków a ich pokrewieństwem	wykazuje jedność budowy i funkcjonowania organizmówocenia rolę struktur homologicznych i analogicznych jako dowodów ewolucji
	wyjaśnia znaczenie pojęcia endemit podaje przykłady doboru sztucznego	wymienia przykłady  endemitówwyjaśnia, na czym polega dobór naturalny i dobór sztucznyomawia ideę walki o byt	wyjaśnia główne założenia teorii ewolucji Karola Darwinawskazuje różnicę pomiędzy doborem naturalnym a doborem sztucznym wymienia główne założenia syntetycznej teorii ewolucji*	wykazuje izolację geograficzną jako drogę do powstawania nowych gatunkówwykazuje rolę endemitów z Galapagos w badaniach Darwina*uzasadnia, że walka o byt jest formą doboru naturalnegoocenia korzyści doboru naturalnego w przekazywaniu cech potomstwuomawia współczesne spojrzenie na ewolucję – syntetyczną teorię ewolucji	ilustruje przykładami działanie doboru naturalnego i doboru sztucznegoocenia korzyści dla człowieka płynące z zastosowania doboru sztucznego
	wymienia przykłady organizmów należących do nadrodziny człekokształtnychomawia cechy człowieka rozumnego	wskazuje na mapie miejsce, gdzie rozpoczęła się ewolucja człowiekawymienia czynniki, które miały wpływ na ewolucję człowieka	określa stanowisko systematyczne człowiekawskazuje na przykładzie szympansa różnice pomiędzy człowiekiem a innymi człekokształtnymi	analizuje przebieg ewolucji człowiekawykazuje cechy wspólne człowieka z innymi człekokształtnymiwymienia cechy człowieka pozwalające zaklasyfikować go do poszczególnych jednostek systematycznych	porównuje różne gatunki człowieka w przebiegu jego ewolucji wykazuje, że człekokształtne to ewolucyjni krewni człowieka

Dział	Poziom wymagań
	ocena dopuszczająca	ocena dostateczna	ocena dobra	ocena bardzo dobra	ocena celująca
III. Ekologia	wyjaśnia, czym zajmuje się ekologiawymienia czynniki ograniczające występowanie gatunków w różnych środowiskach	identyfikuje siedlisko wybranego gatunkuomawia, czym jest nisza ekologiczna organizmu	rozróżnia siedlisko i niszę ekologicznąokreśla wpływ wybranych czynników środowiska na funkcjonowanie organizmów	wykazuje zależność między czynnikami środowiska a występującymi w nim organizmami	interpretuje wykres przedstawiający zakres tolerancji ekologicznej danego gatunku
	definiuje pojęcia populacja i gatunek wylicza cechy populacjiwymienia typy rozmieszczenia osobników w populacjiokreśla wady i zalety życia organizmów w grupie	wyjaśnia zależność między definicją populacji i gatunkuwymienia przykłady zwierząt żyjących w stadzieokreśla przyczyny migracjiprzedstawia, jakie dane można odczytać z piramidy wiekowej populacji	wskazuje populacje różnych gatunkówokreśla wpływ migracji na liczebność populacjiwyjaśnia wpływ cech populacji na jej liczebnośćodczytuje dane z piramidy wiekowej	wykazuje zależność między liczebnością populacji a jej zagęszczeniemgraficznie przedstawia różne typy rozmieszczenia osobników w populacji i podaje ich przykłady charakteryzuje grupy wiekowe w piramidach	przewiduje losy populacji na podstawie jej piramidy wiekowejwykazuje zależność między strukturą płciową a liczebnością populacji

Dział	Poziom wymagań
	ocena dopuszczająca	ocena dostateczna	ocena dobra	ocena bardzo dobra	ocena celująca
III. Ekologia i ochrona środowiska	nazywa zależności międzygatunkowewymienia zasoby, o które konkurują organizmy	wyjaśnia, na czym polega konkurencjawskazuje rodzaje konkurencji	przedstawia graficznie zależności między organizmami, zaznacza, który gatunek odnosi korzyści, a który – stratyporównuje konkurencję wewnątrzgatunkową z konkurencją międzygatunkową	wskazuje przyczyny i skutki konkurencji międzygatunkowej i wewnątrzgatunkowej wykazuje zależność między zasobami środowiska a intensywnością konkurencji	uzasadnia, wykorzystując wiedzę z ewolucjonizmu, że konkurencja jest czynnikiem doboru naturalnego
	wymienia przykłady roślinożercówwskazuje przykłady drapieżników i ich ofiaromawia przystosowania organizmów do drapieżnictwapodaje przykłady roślin drapieżnych	określa znaczenie roślinożerców w przyrodzieomawia adaptacje roślinożerców do zjadania pokarmu roślinnegowyjaśnia na wybranych przykładach, na czym polega drapieżnictwowymienia charakterystyczne cechy drapieżników i ich ofiar	wyjaśnia, w jaki sposób rośliny i roślinożercy wzajemnie regulują swoją liczebnośćomawia różne strategie polowań stosowanych przez drapieżnikiopisuje sposoby obrony organizmów przed drapieżnikamiwykazuje przystosowania rośliny drapieżnej do zdobywania pokarmu	ocenia znaczenie drapieżników i roślinożerców w środowiskuwskazuje adaptacje drapieżników i roślinożerców do zdobywania pokarmu określa rolę drapieżników w przyrodzie jako regulatorów liczebności ofiar charakteryzuje sposoby obrony roślin przed zjadaniem	wykazuje zależności między liczebnością populacji drapieżników a liczebnością populacji ich ofiarwyjaśnia przyczyny drapieżnictwa i wskazuje metody zdobywania pokarmu przez rośliny drapieżnewykazuje korzyści dla roślin płynące z roślinożernościprzedstawia pozytywne i negatywne skutki roślinożerności
	wymienia przykłady pasożytów zewnętrznych i wewnętrznychwylicza przykłady pasożytnictwa u roślin	wyjaśnia, na czym polega pasożytnictwoklasyfikuje pasożyty na zewnętrzne i wewnętrzne	charakteryzuje przystosowania organizmów do pasożytniczego trybu życiaomawia pasożytnictwo u roślin	ocenia znaczenie pasożytnictwa w przyrodziewskazuje przystosowania roślin do pasożytniczego trybu życia	wyjaśnia znaczenie pasożytnictwa w regulacji zagęszczenia populacji ofiar

Dział	Poziom wymagań
	ocena dopuszczająca	ocena dostateczna	ocena dobra	ocena bardzo dobra	ocena celująca
III. Ekologia i ochrona środowiska	wymienia nieantagonistyczne zależności międzygatunkowepodaje przykłady organizmów, które łączy zależność nieantagonistyczna	określa warunki współpracy między gatunkamirozróżnia pojęcia komensalizm i mutualizm omawia budowę korzeni roślin motylkowych	omawia różnice między komensalizmem a mutualizmem charakteryzuje role grzyba i glonu w plesze porostu	określa warunki występowania nieantagonistycznych relacji między organizmami różnych gatunkówcharakteryzuje relacje między rośliną motylkową a bakteriami azotowymi	ocenia znaczenie bakterii azotowych występujących w glebiewyjaśnia, jakie praktyczne znaczenie ma wiedza o mikoryzie
	wymienia przykładowe ekosystemy	wskazuje elementy biotopu i biocenozy wybranego ekosystemuprzedstawia składniki biotopu i biocenozy	wymienia przemiany w ekosystemachomawia, do czego człowiek wykorzystuje ekosystemy	charakteryzuje różnicę między sukcesją pierwotną a wtórną*	wykazuje zależności między biotopem a biocenoząwyszukuje w terenie miejsce zachodzenia sukcesji wtórnej*
	wymienia nazwy ogniw łańcucha pokarmowegoprzyporządkowuje znane organizmy poszczególnym ogniwom łańcucha pokarmowegorysuje schematy prostych łańcuchów pokarmowych w wybranych ekosystemach	wyjaśnia przyczyny istnienia łańcuchów pokarmowychwskazuje różnice między producentami a konsumentamirysuje schemat prostej sieci pokarmowej	analizuje wybrane powiązania pokarmowe we wskazanym ekosystemiecharakteryzuje role poszczególnych ogniw łańcucha pokarmowego	omawia czynniki, które zakłócają równowagę ekosystemu	przewiduje skutki, jakie dla ekosystemu miałoby wyginięcie określonego ogniwa we wskazanym łańcuchu pokarmowyminterpretuje, na czym polega równowaga dynamiczna ekosystemu
	mawia na podstawie ilustracji piramidę ekologiczną	wykazuje, że materia krąży w ekosystemieomawia na podstawie ilustracji obieg węgla w ekosystemie*	wyjaśnia, że energia przepływa przez ekosystemwykazuje rolę producentów, konsumentów i destruentów w krążeniu materii	interpretuje zależności między poziomem pokarmowym a biomasą i liczebnością populacjianalizuje informacje przedstawione w formie piramidy ekologicznej	analizuje przyczyny zaburzeń w krążeniu materii w ekosystemachuzasadnia spadek energii w ekosystemie na kolejnych poziomach troficznych

Dział	Poziom wymagań
	ocena dopuszczająca	ocena dostateczna	ocena dobra	ocena bardzo dobra	ocena celująca
IV. Zagrożenia różnorodności biologicznej	przedstawia poziomy różnorodności biologicznejwymienia czynniki wpływające na stan ekosystemów	wyjaśnia, na czym polega różnorodność biologicznawyjaśnia różnice pomiędzy dwoma poziomami różnorodności biologicznejwyszukuje w różnych źródłach informacji na temat skutków spadku różnorodności	charakteryzuje poziomy różnorodności biologicznejomawia wpływ klimatu na kształtowanie się różnorodności biologicznej	wykazuje zmiany różnorodności biologicznej podczas sukcesji*porównuje poziomy różnorodności biologicznej	analizuje przyczyny prowadzące do nagłego wymarcia gatunku
	wymienia przykłady działalności człowieka przyczyniającej się do spadku różnorodności biologicznejpodaje przykłady obcych gatunków	wskazuje działalność człowieka jako przyczynę spadku różnorodności biologicznejwskazuje gatunki wymarłe jako przykład działalności człowieka	wskazuje, w jaki sposób niszczenie siedlisk wpływa na stan gatunkowy ekosystemówwyjaśnia, skąd się biorą nowe gatunki roślin i zwierząt w ekosystemach naturalnych	wykazuje, w jaki sposób działalność człowieka wpływa na eliminowanie gatunkówocenia wpływ wprowadzania obcych gatunków na bioróżnorodność w Polsce	analizuje zależności między działalnością człowieka a zmianą czynników środowiskowych wpływających na spadek różnorodności biologicznej
	wymienia przykłady zasobów przyrodywyjaśnia znaczenie recyklingu dla racjonalnego gospodarowania zasobami	wymienia przykłady odnawialnych i nieodnawialnych zasobów przyrody ilustruje przykładami, jak należy dbać o ochronę zasobów	klasyfikuje zasoby przyrody na niewyczerpywalne i wyczerpywalne, podaje ich przykłady omawia racjonale gospodarowanie zasobami przyrody	wykazuje skutki niewłaściwej eksploatacji zasobówwyjaśnia, na czy polega zrównoważony rozwój	objaśnia, w jaki sposób odtwarzają się odnawialne zasoby przyrodywyjaśnia, jak młodzież może się przyczynić do ochrony zasobów przyrody
	określa cele ochrony przyrodywymienia sposoby ochrony gatunkowej	wymienia formy ochrony przyrodyomawia formy ochrony indywidualnej	wyjaśnia, na czym polega ochrona obszarowawykazuje różnicę między ochroną gatunkową ścisłą a częściową	charakteryzuje poszczególne formy ochrony przyrodywyjaśnia, czego dotyczy program Natura 2000prezentuje wybrane przykłady czynnej ochrony przyrody w Polsce	wskazuje formy ochrony przyrody występujące w najbliższej okolicy uzasadnia konieczność stosowania form ochrony przyrody dla zachowania gatunków i ekosystemów

                    Po każdym rozdziale jest zaplanowany sprawdzian.