Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy 7 szkoły podstawowej

Dział	Poziom wymagań
	ocena dopuszczająca	ocena dostateczna	ocena dobra	ocena bardzo dobra	ocena celująca
I. Organizm człowieka. Skóra – powłoka organizmu	wskazuje komórkę jako podstawowy element budowy ciała człowiekawyjaśnia, czym jest tkankawyjaśnia, czym jest narządwymienia układy narządów człowieka	wymienia rodzaje tkanek zwierzęcychokreśla najważniejsze funkcje poszczególnych tkanek zwierzęcychopisuje podstawowe funkcje poszczególnych układów narządów	charakteryzuje budowę poszczególnych tkanek zwierzęcychwyjaśnia funkcje poszczególnych układów narządówwskazuje rozmieszczenie przykładowych tkanek zwierzęcych w organizmie	przyporządkowuje tkanki narządom i układom narządówanalizuje hierarchiczną budowę organizmu człowiekarozpoznaje pod mikroskopem lub na ilustracji rodzaje tkanek zwierzęcych	analizuje związek między budową a funkcją poszczególnych tkanek zwierzęcychwykazuje zależność między poszczególnymi układami narządów
	wymienia warstwy skóryprzedstawia podstawowe funkcje skórywymienia wytwory naskórkaz pomocą nauczyciela omawia wykonane doświadczenie, wykazujące, że skóra jest narządem zmysłu	omawia funkcje skóry i warstwy podskórnejrozpoznaje warstwy skóry na ilustracji lub schemacie samodzielnie omawia wykonane doświadczenie, wykazujące, że skóra jest narządem zmysłu	wykazuje na konkretnych przykładach związek między budową a funkcjami skóryz pomocą nauczyciela wykonuje doświadczenie wykazujące, że skóra jest narządem zmysłu	na podstawie opisu wykonuje doświadczenie wykazujące, że skóra jest narządem zmysłuopisuje funkcje poszczególnych wytworów naskórka	wyszukuje odpowiednie informacje i planuje doświadczenie wykazujące, że skóra jest narządem zmysłu

	Poziom wymagań
	ocena dopuszczająca	ocena dostateczna	ocena dobra	ocena bardzo dobra	ocena celująca
I. Organizm człowieka. Skóra – powłoka ciała.	wymienia choroby skórypodaje przykłady dolegliwości skóryomawia zasady pielęgnacji skóry młodzieńczej	wskazuje konieczność dbania o dobry stan skórywymienia przyczyny grzybic skórywskazuje metody zapobiegania grzybicom skóryomawia zasady udzielania pierwszej pomocy w przypadku oparzeń i odmrożeń skóry	omawia objawy dolegliwości skórywyjaśnia zależność między ekspozycją skóry na silne nasłonecznienie a rozwojem czerniakauzasadnia konieczność konsultacji lekarskiej w przypadku pojawienia się zmian na skórze	ocenia wpływ promieni słonecznych na skóręwyszukuje informacji o środkach kosmetycznych z filtrem UV przeznaczonych dla młodzieżydemonstruje zasady udzielania pierwszej pomocy w przypadku oparzeń skóry	przygotowuje pytania i przeprowadza wywiad z lekarzem lub pielęgniarką na temat chorób skóry oraz profilaktyki czerniaka i grzybicywyszukuje w różnych źródłach informacje do projektu edukacyjnego na temat chorób, profilaktyki i pielęgnacji skóry młodzieńczej
II. Aparat ruchu.	podaje nazwy wskazanych elementów budowy szkieletuwymienia część bierną i czynną	wskazuje części bierną i czynną aparatu ruchuomawia na schemacie, rysunku i modelu szkielet osiowy oraz szkielet obręczy i kończyn	wyjaśnia sposób działania części bierneji czynnej aparatu ruchuwskazuje na związek budowy kości z ich funkcją w organizmie	wyjaśnia związek budowy kości z ich funkcją w organizmierozpoznaje różne kształty kości	klasyfikuje podane kości pod względem kształtówna przykładzie własnego organizmu wykazuje związek budowy kości z ich funkcją
	wymienia elementy budowy kościwymienia nazwy kształtów kości	podaje funkcje elementów budowy kościrozpoznaje wśród kości podane przez nauczyciela kształty	wskazuje zmiany zachodzące w obrębie kości człowieka wraz z wiekiemwymienia typy tkanki kostnej	wyjaśnia związek pomiędzy budową kości a funkcją opisuje zmiany zachodzące w obrębie szkieletu człowieka wraz z wiekiem	charakteryzuje oba typy szpiku kostnegoudowadnia  wytrzymałość kości na złamanie

Dział	Poziom wymagań
	ocena dopuszczająca	ocena dostateczna	ocena dobra	ocena bardzo dobra	ocena celująca
II. Układ ruchu	wymienia elementy szkieletu osiowegowymienia elementy budujące klatkę piersiowąnazywa odcinki kręgosłupa	wskazuje na modelu lub ilustracji mózgoczaszkę i trzewioczaszkęwymienia narządy chronione przez klatkę piersiowąwskazuje na schemacie, rysunku i modelu elementy szkieletu osiowego	wymienia kości poszczególnych elementów  szkieletu osiowegocharakteryzuje funkcje szkieletu osiowegowyjaśnia związek budowy czaszki z pełnionymi przez nią funkcjami	omawia rolę chrząstek w budowie klatki piersiowejporównuje budowę poszczególnych odcinków kręgosłuparozpoznaje elementy budowy mózgoczaszki i trzewioczaszki	analizuje związek budowy poszczególnych kręgów kręgosłupa z pełnioną przez nie funkcjąwykazuje związek budowy odcinków kręgosłupa z pełnioną przez nie funkcją
	wymienia elementy budowy szkieletu kończyn oraz ich obręczywymienia rodzaje połączeń kościrozpoznaje rodzaje stawów	wskazuje na modelu lub schemacie kości kończyny górnej i kończyny dolnejopisuje budowę stawuodróżnia staw zawiasowy od stawu kulistego	wymienia kości tworzące obręcze: barkową i miednicznąporównuje budowę kończyny górnej i dolnejcharakteryzuje połączenia kości	wykazuje związek budowy szkieletu kończyn z funkcjami kończyn: górnej i dolnejwyjaśnia związek budowy stawu z zakresem ruchu kończyny	charakteryzuje funkcje kończyn: górnej i dolnej oraz wykazuje ich związek z funkcjonowaniem człowieka w środowisku
	wymienia rodzaje tkanki mięśniowejwskazuje położenie w organizmie człowieka tkanek: mięśniowej gładkiej i mięśniowej poprzecznie prążkowanej szkieletowej	określa funkcje wskazanych mięśni szkieletowychopisuje cechy tkanki mięśniowejz pomocą nauczyciela wskazuje na ilustracji najważniejsze mięśnie szkieletowe	rozpoznaje mięśnie szkieletowe wskazane na ilustracjiopisuje czynności mięśni wskazanych na schemacieomawia warunki prawidłowej pracy mięśni	określa warunki prawidłowej pracy mięśnicharakteryzuje budowę i funkcje mięśni gładkich i poprzecznie prążkowanychwyjaśnia, na czym polega antagonistyczne działanie mięśni	na przykładzie własnego organizmu analizuje współdziałanie mięśni, ścięgien, kości i stawów w wykonywaniu ruchów
	wymienia naturalne krzywizny kręgosłupaopisuje przyczyny powstawania wad postawywymienia choroby aparatu ruchu	rozpoznaje przedstawione na ilustracji wady postawyopisuje urazy mechaniczne kończynomawia zasady udzielania pierwszej pomocy w przypadku urazów mechanicznych kończynomawia przyczyny chorób aparatu ruchu	rozpoznaje naturalne krzywizny kręgosłupawyjaśnia przyczyny powstawania wad postawycharakteryzuje zmiany zachodzące wraz z wiekiem w układzie kostnymokreśla czynniki wpływające na prawidłowy rozwój muskulatury ciała	planuje i demonstruje czynności udzielania pierwszej pomocy w przypadku urazów mechanicznych kończynprzewiduje skutki przyjmowania nieprawidłowej postawy ciała	prezentuje prawidłową postawę siedzenia zapobiegającą  deformacjom kręgosłupa   uzasadnia konieczność regularnych ćwiczeń gimnastycznych dla prawidłowego funkcjonowania aparatu ruchu

Dział	Poziom wymagań
	ocena dopuszczająca	ocena dostateczna	ocena dobra	ocena bardzo dobra	ocena celująca
III. Układ pokarmowy	wymienia podstawowe składniki odżywczenazywa produkty spożywcze zawierające białkopodaje przykłady pokarmów, które są źródłem cukrówwymienia pokarmy zawierające tłuszcze	klasyfikuje składniki odżywcze na budulcowe i energetycznewskazuje pokarmy zawierające te składnikiwskazuje rolę tłuszczów w organizmie	wyjaśnia znaczenie składników odżywczych dla organizmuokreśla znaczenie błonnika w prawidłowym funkcjonowaniu układu pokarmowegouzasadnia konieczność systematycznego spożywania owoców i warzyw	ilustruje na przykładach źródła składników odżywczych i wyjaśnia ich znaczenie dla organizmuwyjaśnia związek między spożywaniem produktów białkowych a prawidłowym wzrostem ciała	analizuje zależność między rodzajami spożywanych pokarmów a funkcjonowaniem organizmuwyszukuje informacje dotyczące roli błonnika w prawidłowym funkcjonowaniu przewodu pokarmowego
	wymienia przykłady witamin rozpuszczalnych w wodzie i w tłuszczachwskazuje wodę jako ważny składnik organizmu	wymienia wszystkie  witaminy rozpuszczalne w wodzie i w tłuszczachomawia znaczenie makroelementów i mikroelementów w organizmie człowieka	charakteryzuje rodzaje witaminprzedstawia rolę makroelementów: Mg, Fe, Ca	przewiduje skutki niedoboru wody w organizmieprzedstawia rolę mikro- i makroelementówporównuje wartość energetyczną węglowodanów i tłuszczów	wyjaśnia skutki nadmiernego spożywania tłuszczówanalizuje etykiety produktów spożywczych pod kątem zawartości różnych składników odżywczych

Dział	Poziom wymagań
	ocena dopuszczająca	ocena dostateczna	ocena dobra	ocena bardzo dobra	ocena celująca
III. Układ pokarmowy	wyjaśnia, na czym polega trawienie pokarmównazywa rodzaje zębów u człowiekawymienia odcinki przewodu pokarmowego człowieka	opisuje rolę poszczególnych rodzajów zębówwskazuje odcinki przewodu pokarmowego na planszy lub modelurozpoznaje wątrobę i trzustkę na schemacielokalizuje położenie wątroby i trzustki we własnym ciele	rozpoznaje poszczególne rodzaje zębów człowiekalokalizuje odcinki przewodu pokarmowego i wskazuje odpowiednie miejsca na powierzchni swojego ciałaomawia  budowę i funkcje gruczołów trawiennych	omawia funkcje poszczególnych odcinków przewodu pokarmowegowykazuje rolę zębów w mechanicznej obróbce pokarmu	omawia znaczenie procesu trawieniaopisuje etapy trawienia pokarmów w poszczególnych odcinkach przewodu pokarmowegoanalizuje miejsca wchłaniania strawionego pokarmu i wody
	określa zasady zdrowego żywienia i higieny żywnościwymienia przykłady chorób układu pokarmowegowymienia zasady profilaktyki chorób układu pokarmowegowymienia przyczyny próchnicy zębów	wskazuje grupy pokarmów w piramidzie zdrowego żywienia i aktywności fizycznejwskazuje na zależność diety od zmiennych warunków zewnętrznychukłada jadłospis w zależności od zmiennych warunków zewnętrznychwymienia choroby układu pokarmowego	wyjaśnia znaczenie pojęcia wartość energetyczna pokarmuwykazuje zależność między dietą a czynnikami, któreją warunkująprzewiduje skutki złego odżywiania sięomawia zasady profilaktyki, raka jelita grubego oraz WZW A, WZW B i WZW C	wykazuje zależność między higieną odżywiania się a chorobami układu pokarmowegowskazuje zasady profilaktyki próchnicy zębówwyjaśnia, dlaczego należy stosować zróżnicowaną i dostosowaną do potrzeb organizmu	prezentuje wystąpienie w dowolnej formie na temat chorób związanych z zaburzeniami łaknienia i przemiany materiiuzasadnia konieczność badań przesiewowych w celu wykrywania wczesnych stadiów raka jelita grubegouzasadnia konieczność stosowania zróżnicowanej diety dostosowanej do potrzeb organizmuuzasadnia konieczność dbania o zęby

Dział	Poziom wymagań
	ocena dopuszczająca	ocena dostateczna	ocena dobra	ocena bardzo dobra	ocena celująca
IV. Układ krążenia	nazywa elementy morfotyczne krwiwymienia grupy krwi	omawia funkcje krwiwymienia grupy krwi i wyjaśnia, co stanowi podstawę ich wyodrębnienia	omawia znaczenie krwicharakteryzuje elementy morfotyczne krwiomawia rolę hemoglobinyprzedstawia społeczne znaczenie krwiodawstwa	wyjaśnia mechanizm krzepnięcia krwirozpoznaje elementy morfotyczne krwi na podstawie obserwacji mikroskopowej	odczytuje i interpretuje  wyniki laboratoryjnego badania krwiomawia zasady transfuzji krwi
	wymienia narządy układu krwionośnegoz pomocą nauczyciela omawia na podstawie ilustracji mały i duży obieg krwi	omawia funkcje wybranego naczynia krwionośnegoporównuje budowę i funkcje żył, tętnic oraz naczyń włosowatychopisuje funkcje zastawek żylnych	porównuje krwiobiegi: mały i dużyopisuje drogę krwi płynącej w małym i dużym krwiobiegu	rozpoznaje poszczególne naczynia krwionośne na ilustracjiwykazuje związek budowy naczyń krwionośnych z pełnionymi przez nie funkcjami	analizuje związek przepływu krwi w naczyniach z wymianą gazową
	lokalizuje położenie serca we własnym cielewymienia elementy budowy sercawyjaśnia, czym jest puls	rozpoznaje elementy budowy serca i naczynia krwionośnego na schemacie (ilustracji z podręcznika)podaje prawidłową wartość pulsu i ciśnienia zdrowego człowieka	opisuje mechanizm pracy sercaomawia fazy cyklu pracy sercamierzy koledze pulswyjaśnia różnicę między ciśnieniem skurczowym a ciśnieniem rozkurczowym krwi	wykazuje rolę zastawek w funkcjonowaniu sercaomawia doświadczenie wykazujące wpływ wysiłku fizycznego na zmiany tętna i ciśnienia krwi	planuje i przeprowadza doświadczenie wykazujące wpływ wysiłku fizycznego na zmiany tętna i ciśnienia krwiporównuje wartości ciśnienia skurczowego i ciśnienia rozkurczowego krwi
	wymienia choroby układu krwionośnegoomawia pierwszą pomoc w wypadku krwawień i krwotoków	wymienia przyczyny chorób układu krwionośnegowymienia czynniki wpływające korzystnie na funkcjonowanie układu	analizuje przyczyny chorób układu krwionośnegocharakteryzuje objawy krwotoku żylnego i tętniczegoprzedstawia znaczenie aktywności fizycznej i prawidłowej diety dla właściwego funkcjonowania układu krwionośnego	demonstruje pierwszą pomoc w wypadku krwotokówwyjaśnia znaczenie badań profilaktycznych chorób układu krwionośnego	wyszukuje i prezentuje w dowolnej formie materiały edukacyjne oświaty zdrowotnej na temat chorób społecznych: miażdżycy, nadciśnienia tętniczegoi zawałów serca
	wymienia cechy układu limfatycznegonazywa  narządy tworzące  układ	opisuje budowę układu limfatycznegoomawia rolę węzłów chłonnych	opisuje rolę układu limfatycznegowskazuje przykładową lokalizację węzłów chłonnych	rozpoznaje na ilustracji lub schemacie narządy układu limfatycznegoporównuje układ limfatyczny z układem krwionośnym	wykazuje, że układy krwionośny i limfatyczny stanowią integralną całość wyjaśnia mechanizm powstawania chłonki

                Po każdym rozdziale jest zaplanowany sprawdzian.

Dział	Temat	Poziom wymagań
		ocena dopuszczająca	ocena dostateczna	ocena dobra	ocena bardzo dobra	ocena celująca
IV. Układ krążenia	19. Budowa i funkcjonowanie układu odpornościowego	wymienia rodzaje odpornościwyjaśnia  rolę szczepionki	wyróżnia odporności wrodzoną  i nabytąokreśla szczepionkę  czynnik odpowiadający za odporność nabytą	omawia rolę elementów układu odpornościowegocharakteryzuje rodzaje odpornościokreśla zasadę działania szczepionki	opisuje rodzaje leukocytówuzasadnia konieczność obowiązkowych szczepień	analizuje wykaz szczepień w swojej książeczce zdrowiaocenia znaczenie szczepień
	20. Zaburzenia funkcjonowania układu odpornościowego	wymienia czynniki mogące wywołać alergieopisuje objawy alergii	określa przyczynę choroby AIDSwyjaśnia, na czym polega transplantacja narządówpodaje przykładynarządów, które można przeszczepiać	wskazuje drogi zakażeń HIVwskazuje zasady profilaktyki zakażeń HIV	uzasadnia, że alergia jest związana z nadwrażliwością układu odpornościowegoilustruje przykładami znaczenie transplantologii	przedstawia znaczenie przeszczepów ocenia wyrażanie zgody na transplantację narządów po śmierci
V. Układ oddechowy	21. Budowa i rola układu oddechowego	wymienia odcinki układu oddechowegorozpoznaje na ilustracji narządy układu oddechowego	omawia funkcje elementów układu oddechowegoopisuje rolę nagłośnina podstawie własnego organizmu przedstawia mechanizm wentylacji płuc	wyróżnia drogi oddechowe i narządy wymiany gazowejwykazuje związek budowy elementów układu oddechowego z pełnionymi funkcjami	odróżnia głośnię i nagłośniędemonstruje mechanizm modulacji głosudefiniuje płuca jako miejsce zachodzenia wymiany gazowejwykazuje związek między budową a funkcją płuc	wykonuje z dowolnych materiałów model układu oddechowegowyszukuje odpowiednie metody i bada pojemność własnych płuc
	22. Mechanizm oddychania	wymienia narządy biorące udział w procesie wentylacji płucdemonstruje na sobie mechanizm wdechu i wydechuz pomocą nauczyciela omawia doświadczenie wykrywające obecność CO2w wydychanym powietrzu	wskazuje różnice w ruchach klatki piersiowej i przepony podczas wdechu i wydechuprzedstawia rolę krwi w transporcie gazów oddechowychomawia zawartość gazów w powietrzu wdychanym i wydychanymz pomocą nauczyciela przeprowadza doświadczenie wykrywające obecność CO2 w wydychanym powietrzu	rozróżnia  procesy wentylacji płuc i oddychania komórkowegoopisuje dyfuzję O2 i CO2 zachodzącą w pęcherzykach płucnychna przygotowanym sprzęcie samodzielnie przeprowadza doświadczenie wykrywające obecność CO2 w wydychanym powietrzuokreśla znaczenie oddychania komórkowego	interpretuje wyniki doświadczenia wykrywającego CO2 w wydychanym powietrzuanalizuje proces wymiany gazowej w płucach i tkankachsamodzielnie przygotowuje zestaw laboratoryjny i przeprowadza doświadczenie wykazujące obecność CO2 w wydychanym powietrzu	definiuje mitochondrium jako miejsce oddychania komórkowegoopisuje zależność między ilością mitochondriów a zapotrzebowaniem narządów na energięzapisuje za pomocą symboli chemicznych równanie reakcji ilustrujące utlenianie glukozy

Dział	Temat	Poziom wymagań
		ocena dopuszczająca	ocena dostateczna	ocena dobra	ocena bardzo dobra	ocena celująca
	23. Higiena i choroby układu oddechowego	wymienia choroby układu oddechowegowymienia czynniki wpływające na prawidłowe funkcjonowanie układu oddechowego	wskazuje źródła infekcji górnych i dolnych dróg oddechowychokreśla sposoby zapobiegania chorobom układu oddechowegoomawia wpływ zanieczyszczeń pyłowych na prawidłowe funkcjonowanie układu oddechowego	opisuje objawy wybranych chorób układu oddechowegowyjaśnia związek między wdychaniem powietrza przez nos a profilaktyką chorób układu oddechowegorozróżnia czynne i bierne palenie tytoniu	analizuje wpływ palenia tytoniu na funkcjonowanie układu oddechowegowyszukuje w dowolnych źródłach informacje na temat przyczyn rozwoju raka płuc	przeprowadza wywiad w przychodni zdrowia na temat profilaktyki chorób płucwykazuje  zależności między skażeniem pyłowym  środowiska a zachorowalnością na  choroby układu oddechowego
VI. Układ moczowy i wydalanie	24. Budowa i działanie układu wydalniczego	wymienia przykłady substancji, które są wydalane przez organizm człowiekawymienia narządy układu wydalniczego	wyjaśnia pojęcia wydalanie i defekacja wymienia drogi wydalania zbędnych produktów przemiany materiiwymienia CO2 i mocznik jako zbędne produkty przemiany materii	porównuje wydalanie i defekacjęomawia na podstawie ilustracji proces powstawania moczuwskazuje na modelu lub ilustracji miejsce powstawania moczu pierwotnego	omawia rolę układu wydalniczego w prawidłowym funkcjonowaniu całego organizmuopisuje sposoby wydalania mocznika i CO2	wykonuje z dowolnego materiału model układu moczowegorozpoznaje na modelu lub materiale świeżym warstwy budujące nerkę
	25. Higiena i choroby układu wydalniczego	wymienia zasady higieny układu wydalniczegowymienia choroby układu wydalniczegoodczytuje wyniki własnych badań laboratoryjnych	wskazuje na zakażenia dróg moczowych i kamicę nerkową jako choroby układu wydalniczegowymienia badania stosowane w profilaktyce tych choróbwskazuje we własnych  wynikach odchylenia od normy	omawia przyczyny chorób układu wydalniczegowyjaśnia znaczenie wykonywania badań kontrolnych moczuwskazuje na konieczność okresowego wykonywania badań kontrolnych moczu	uzasadnia konieczność picia dużych ilości wody podczas leczenia chorób nerekuzasadnia konieczność regularnego opróżniania pęcherza moczowegoomawia na ilustracji przebieg dializywskazuje we własnych  wynikach odchylenia od normy – stwierdza stan zagrożenia zdrowia	analizuje własne wyniki laboratoryjnego badania moczu i na tej podstawie określa stan zdrowia własnego układu wydalniczegoocenia rolę dializy w ratowaniu życia

Dział	Temat	Poziom wymagań
		ocena dopuszczająca	ocena dostateczna	ocena dobra	ocena bardzo dobra	ocena celująca
VII. Układ dokrewny	26.Układ dokrewny.  Budowa i funkcjonowanie układu hormonalnego	wymienia gruczoły dokrewnewymienia przykłady hormonów	wyjaśnia pojęcie gruczoł dokrewnywyjaśnia, czym są hormonywskazuje na ilustracji położenie gruczołów dokrewnych	określa cechy hormonówprzyporządkowuje hormony do odpowiednich gruczołów, które je wytwarzającharakteryzuje działanie insuliny i glukagonu	omawia znaczenie swoistego działania hormonówwyjaśnia, na czym polega antagonistyczne działanie insuliny i glukagonu	przedstawia biologiczną rolę hormonu wzrostu, tyroksyny, insuliny, adrenaliny, testosteronu, estrogenówuzasadnia, że nie należy bez konsultacji z lekarzem przyjmować preparatówi leków hormonalnych
	27. Zaburzenia funkcjonowania układu hormonalnego	wymienia skutki nadmiaru i niedoboru hormonu wzrostu	wyjaśnia pojęcie równowaga hormonalnapodaje przyczyny cukrzycy	interpretuje skutki nadmiaru i niedoboru hormonów	uzasadnia związek niedoboru insuliny z cukrzycą	analizuje i wykazuje różnice między cukrzycą typu  I a  cukrzycą typu II
	28. Budowa i rola układu nerwowego	wymienia funkcje układu nerwowegowymienia elementy budowy ośrodkowego i obwodowego układu nerwowegorozpoznaje na ilustracji ośrodkowy i obwodowy układ nerwowy	opisuje elementy budowy komórki nerwowejwskazuje na ilustracji neuronu przebieg impulsu nerwowegowyróżnia somatyczny i autonomiczny układ nerwowy	opisuje funkcje układu nerwowegowykazuje związek budowy komórki nerwowej z jej funkcjąomawia działanie ośrodkowego i obwodowego układu nerwowego	wyjaśnia sposób działania synapsycharakteryzuje funkcje somatycznego i autonomicznego układu nerwowegoporównuje funkcje współczulnej i przywspółczulnej części autonomicznego układu nerwowego	ocenia rolę regulacji nerwowo-hormonalnej w prawidłowym funkcjonowaniu całego organizmu

Dział	Temat	Poziom wymagań
		ocena dopuszczająca	ocena dostateczna	ocena dobra	ocena bardzo dobra	ocena celująca
VII. Układ nerwowy	29. Ośrodkowy układ nerwowy	wskazuje na ilustracji najważniejsze elementy mózgowiawymienia mózgowie i rdzeń kręgowy jako narządy ośrodkowego układu nerwowego	wskazuje elementy budowy rdzenia kręgowego na ilustracji	opisuje budowę rdzenia kręgowegoobjaśnia na ilustracji budowę mózgowia	określa mózgowie jako jednostkę nadrzędną w stosunku do pozostałych części układu nerwowego	uzasadnia nadrzędną funkcję mózgowia w stosunku do pozostałych części układu nerwowego
	30. Obwodowy układ nerwowy. Odruchy	wymienia rodzaje nerwów obwodowychpodaje po trzy przykłady odruchów warunkowych i bezwarunkowych	wyróżnia nerwy czuciowe i ruchoweomawia na podstawie ilustracji drogę impulsu nerwowego w łuku odruchowymodróżnia odruchy warunkowe i bezwarunkowe	wyjaśnia różnicę między odruchem warunkowym a bezwarunkowymprzedstawia graficznie drogę impulsu nerwowego w łuku odruchowym	na podstawie rysunku wyjaśnia mechanizm odruchu kolanowegocharakteryzuje odruchy warunkowe i bezwarunkowe	dowodzi znaczenia odruchów warunkowych i bezwarunkowych w życiu człowiekaprzedstawia rolę odruchów warunkowych w procesie uczenia się
	31. Higiena  układu nerwowego	wymienia czynniki wywołujące strespodaje przykłady używekwymienia skutki zażywania niektórych substancji psychoaktywnych dla stanu zdrowia	wymienia sposoby radzenia sobie ze stresemprzedstawia negatywny wpływ na zdrowie człowieka niektórych substancji psychoaktywnych oraz nadużywania kofeiny	wyjaśnia dodatni i ujemny wpływ stresu na funkcjonowanie organizmuopisuje wpływ palenia tytoniu na zdrowiewyjaśnia znaczenie profilaktyki uzależnień	omawia wpływ snu na procesy uczenia się i zapamiętywania oraz na odporność organizmuwykazuje zależność między przyjmowaniem używek a powstawaniem nałoguomawia skutki działania alkoholu na funkcjonowanie organizmu	analizuje związek między prawidłowym wysypianiem się a funkcjonowaniem organizmuwskazuje alternatywne zajęcia pomagające uniknąć uzależnieńocenia wpływ palenia tytoniu na zdrowie

Dział	Temat	Poziom wymagań
		ocena dopuszczająca	ocena dostateczna	ocena dobra	ocena bardzo dobra	ocena celująca
VIII. Narządy zmysłów	32. Budowa i działanie narządu wzroku	wskazuje znaczenie zmysłów w życiu człowiekarozróżnia w narządzie wzroku aparat ochronny oka i gałkę ocznąrozpoznaje na ilustracji elementy budowy oka	opisuje funkcje elementów aparatu ochronnego okawyjaśnia pojęcie akomodacja okaomawia funkcje elementów budowy oka	określa funkcję aparatu ochronnego okawykazuje związek budowy elementów oka z pełnionymi przez nie funkcjamiwskazuje lokalizację receptorów wzrokuilustruje w formie prostego rysunku drogę światła w oku	omawia powstawanie obrazu na siatkówceplanuje i przeprowadza doświadczenie wykazujące reakcję tęczówki na światło o różnym natężeniuilustruje za pomocą prostego rysunku drogę światła w oku i powstawanie obrazu na siatkówce oraz wyjaśnia rolę soczewki w tym procesie	przeprowadza doświadczenie wykazujące obecność tarczy nerwu wzrokowego w okuilustruje za pomocą prostego rysunku drogę światła w oku oraz tłumaczy powstawaniei odbieranie wrażeń wzrokowych, używając odpowiedniej terminologii
	33. Ucho – narząd słuchu i równowagi	rozpoznaje na ilustracji elementy budowy uchawyróżnia ucho zewnętrzne, środkowe i wewnętrzne	wskazuje na ilustracji położenie narządu równowagiwymienia funkcje poszczególnych elementów ucha	charakteryzuje funkcje poszczególnych elementów uchaomawia funkcje ucha zewnętrznego, środkowego i wewnętrznego	wyjaśnia mechanizm odbierania i rozpoznawania dźwiękówwskazuje lokalizację receptorów słuchu i równowagi w uchuwyjaśnia zasadę działania narządu równowagi	analizuje przebieg bodźca słuchowego, uwzględniając przetwarzanie fal dźwiękowych na impulsy nerwowe
	34. Higiena oka i ucha	wymienia wady wzrokuomawia zasady higieny oczuwymienia choroby oczu i uszu	rozpoznaje na ilustracji krótkowzroczność i dalekowzrocznośćomawia przyczyny powstawania wad wzroku	charakteryzuje wady wzrokuomawia sposób korygowania wad wzrokudefiniuje hałas jako czynnik powodujący głuchotę	rozróżnia rodzaje soczewek korygujących wady wzrokuanalizuje, w jaki sposób nadmierny hałas może spowodować uszkodzenie słuchu	analizuje źródła hałasu w najbliższym otoczeniu i wskazuje na sposoby jego ograniczenia
	35. Zmysły powonienia, smaku i dotyku	wskazuje rozmieszczenie receptorów powonienia, smaku i dotykuwymienia podstawowe smaki	wymienia rodzaje kubków smakowychwskazuje miejsce występowania komórek węchowych wymienia bodźce odbierane przez receptory skóry	przedstawia rolę zmysłów powonienia, smaku i dotykuomawia rolę węchu w ocenie pokarmów	uzasadnia, że skóra jest narządem dotykuanalizuje znaczenie wolnych zakończeń nerwowychw skórze	wskazuje na przykładach współzależności smaku i węchu
IX. Rozmnażanie i rozwój człowieka	36. Rozmnażanie i rozwój. Męski układ rozrodczy	wymienia męskie narządy rozrodczewskazuje na ilustracji męskie narządy rozrodcze	omawia budowę plemnika i wykonuje jego schematyczny rysunekomawia proces powstawania nasieniawymienia funkcje męskiego układu rozrodczego	charakteryzuje pierwszo-, drugo- i trzeciorzędowe męskie  cechy płcioweopisuje funkcje poszczególnych elementów męskiego układu rozrodczegookreśla funkcję testosteronu	uzasadnia, że główka plemnika jest właściwą gametą męskąwykazuje zależność między produkcją hormonów płciowych a zmianami zachodzącymi w ciele mężczyzny	wyjaśnia wspólną funkcjonalność prącia jako narządu wydalania i narządu rozrodczego
	37. Żeński układ rozrodczy	wymienia żeńskie narządy rozrodczewskazuje na ilustracji żeńskie narządy rozrodcze	opisuje funkcje żeńskiego układu rozrodczego	charakteryzuje pierwszo-, drugo- i trzeciorzędowe żeńskie cechy płcioweopisuje funkcje wewnętrznych narządów rozrodczych	wykazuje związek budowy komórki jajowej z pełnioną przez nią funkcją	analizuje podobieństwa i różnice w budowie męskich i żeńskich układów narządów: rozrodczego  i wydalniczego
	38. Funkcjonowanie żeńskiego układu rozrodczego	wymienia żeńskie hormony płciowewymienia kolejne fazy cyklu miesiączkowego	wskazuje w cyklu miesiączkowym dni płodne i niepłodnedefiniuje jajnik jako miejsce powstawania komórki jajowej	interpretuje ilustracje przebiegu cyklu miesiączkowego	omawia zmiany hormonalne i zmiany w macicy zachodzące w trakcie cyklu miesiączkowegoanalizuje rolę ciałka żółtego	wyznacza dni płodne i niepłodne u kobiet w różnych dniach cyklu miesiączkowego z  różną długością cyklu

Dział	Temat	Poziom wymagań
		ocena dopuszczająca	ocena dostateczna	ocena dobra	ocena bardzo dobra	ocena celująca
IX. Rozmnażanie i rozwój człowieka	39. Rozwój człowieka – od poczęciado narodzin	wymienia etapy przedurodzeniowe – zygota, zarodek, płód  nazwa  błony płodowepodaje długość trwania rozwoju płodowego	porządkuje etapy rozwoju zarodka od zapłodnienia do zagnieżdżeniawyjaśnia znaczenie pojęciazapłodnieniepodaje czas trwania ciążyomawia wpływ różnych czynników na prawidłowy rozwój zarodka i płodu	charakteryzuje funkcje błon płodowychomawia okres rozwoju płodowegowyjaśnia przyczyny zmian zachodzących w organizmie kobiety podczas ciążycharakteryzuje etapy porodu	analizuje funkcje łożyskauzasadnia konieczność przestrzegania zasad higieny przez kobiety w ciążyomawia mechanizm powstawania ciąży pojedynczej i mnogiej	wskazuje   zasady higieny zalecane kobietom w ciąży
	40. Rozwój człowieka – od narodzin do starości	wymienia etapy życia człowiekanazywa rodzaje dojrzałości człowieka	określa zmiany rozwojowe u swoich rówieśnikówopisuje objawy starzenia się organizmuwskazuje  różnice w tempie dojrzewania dziewcząt i chłopców	charakteryzuje wskazane okresy rozwojoweprzedstawia cechy oraz przebieg fizycznego, psychicznego i społecznego dojrzewania człowieka	analizuje różnice między przekwitaniem a starościąprzyporządkowuje okresom rozwojowym zmiany zachodzące w organizmie	tworzy w dowolnej formie prezentację na temat dojrzewaniatworzy portfolio ze zdjęciami swojej rodziny, której członkowie znajdują się w różnych okresach rozwoju

Dział	Temat	Poziom wymagań
		ocena dopuszczająca	ocena dostateczna	ocena dobra	ocena bardzo dobra	ocena celująca
IX. Rozmnażanie i rozwój człowieka	41. Higiena i choroby układu rozrodczego	wymienia choroby układu rozrodczegowymienia choroby przenoszone drogą płciową	wskazuje kontakty płciowe jako potencjalne źródło zakażenia układu rozrodczegoprzyporządkowuje chorobom źródła zakażeniawyjaśnia różnicę między nosicielstwem HIVa chorobą AIDS	wyjaśnia konieczność regularnych wizyt u ginekologaprzyporządkowuje chorobom ich charakterystyczne objawyprzedstawia podstawowe zasady profilaktyki chorób przenoszonych drogą płciową	wymienia ryzykowne zachowania seksualne, które mogą prowadzić do zakażenia HIVuzasadnia konieczność wykonywania badań kontrolnych jako sposobu wczesnego wykrywania raka piersi, raka szyjki macicy  i  raka prostaty	wyszukuje w różnych źródłach informacje na temat planowanych szczepień przeciwko wirusowi brodawczaka, wywołującego raka szyjki macicy
X. Równowaga wewnętrzna organizmu	42.Homeostaza. Mechanizmy regulacyjne organizmu	własnymi słowami wyjaśnia, na czym polega homeostazawyjaśnia mechanizm termoregulacji u człowiekawskazuje drogi wydalania wody z organizmu	wykazuje na podstawie wcześniej zdobytej wiedzy zależność działania układów pokarmowego i krwionośnegoopisuje, które układy narządów mają wpływ na regulację poziomu wody we krwi	wyjaśnia, na czym polega homeostazana podstawie wcześniej zdobytej wiedzy wykazuje zależność działania układów: nerwowego, pokarmowego i krwionośnegona podstawie wcześniej zdobytej wiedzy wyjaśnia mechanizm regulacji poziomu glukozy we krwi	na podstawie wcześniej zdobytej wiedzy wykazuje zależność działania poszczególnych układów narządów w organizmie człowiekana podstawie wcześniej zdobytej wiedzy wyjaśnia, które układy narządów biorą udział w mechanizmie regulacji poziomu glukozy we krwi	analizuje i wykazuje rolę regulacji nerwowo- -hormonalnej w utrzymaniu homeostazy

Dział	Temat	Poziom wymagań
		ocena dopuszczająca	ocena dostateczna	ocena dobra	ocena bardzo dobra	ocena celująca
X. Równowaga wewnętrzna organizmu	43. Choroba	omawia wpływ trybu życia na stan zdrowia człowiekapodaje przykłady trzech chorób zakaźnych wraz z czynnikami, które je wywołują wymienia choroby cywilizacyjnewymienia najczęstsze przyczyny nowotworów	opisuje zdrowie fizyczne, psychiczne i społecznepodaje przykłady wpływu środowiska na życiei zdrowie człowiekaprzedstawia znaczenie aktywności fizycznej dla prawidłowego funkcjonowania organizmu człowiekaprzedstawia podstawowe zasady profilaktyki chorób nowotworowych	charakteryzuje czynniki wpływające na zdrowie człowiekarozróżnia zdrowie fizyczne, psychiczne i społecznepodaje kryterium podziału chorób na choroby zakaźne i cywilizacyjnewskazuje na co należy zwrócić uwagę czytając  ulotki dołączane do ogólnodostępnych leków	wykazuje wpływ środowiska na zdrowieuzasadnia, że antybiotyki i inne leki należy stosować zgodnie z zaleceniami lekarza uzasadnia konieczność okresowego wykonywania podstawowych badań kontrolnychwskazuje metody zapobiegania chorobom cywilizacyjnym	formułuje argumenty przemawiające za tym, że nie należy bez wyraźnej potrzeby przyjmować ogólnodostępnych leków oraz suplementówdowodzi, że stres jest przyczyną chorób cywilizacyjnych

                         Po każdym rozdziale jest zaplanowany sprawdzian.