Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy 5 szkoły podstawowej

Dział	Poziom wymagań
Dział	ocena dopuszczająca	ocena dostateczna	ocena dobra	ocena bardzo dobra	ocena celująca
I. Biologia jako nauka	Uczeń: wskazuje biologię jako naukę o organizmachwymienia czynności życiowe organizmówpodaje przykłady dziedzin biologii	Uczeń: określa przedmiot badań biologii jako naukiopisuje wskazane cechy organizmówwyjaśnia, czym zajmuje się wskazana dziedzina biologii	Uczeń: wykazuje cechy wspólne organizmówopisuje czynności życiowe organizmów	Uczeń: charakteryzuje wszystkie czynności życiowe organizmówwymienia hierarchicznie poziomy budowy organizmu roślinnego i organizmu zwierzęcegocharakteryzuje wybrane dziedziny biologii	Uczeń: wykazuje jedność budowy organizmówporównuje poziomy organizacji organizmów u roślin i zwierzątwymienia inne niż podane w podręczniku dziedziny biologii
I. Biologia jako nauka	wskazuje obserwacje i doświadczenia jako źródła wiedzy biologicznej wymienia źródła wiedzy biologicznejz pomocą nauczyciela przeprowadza doświadczenie metodą naukową	porównuje obserwację z doświadczeniem jako źródła wiedzy biologicznejkorzysta ze źródeł wiedzy wskazanych przez nauczycielaz niewielką pomocą nauczyciela przeprowadza doświadczenie metodą naukową	na podstawie opisu przeprowadza doświadczenie metodą naukowąrozróżnia próbę kontrolną i próbę badawcząopisuje źródła wiedzy biologicznejwymienia cechy dobrego badacza	wykazuje zalety metody naukowejsamodzielnie przeprowadza doświadczenie metodą naukowąposługuje się właściwymi źródłami wiedzy biologicznej do rozwiązywania wskazanych problemówcharakteryzuje cechy dobrego badacza	planuje i przeprowadza doświadczenie metodą naukowąkrytycznie analizuje informacje pochodzące z różnych źródeł wiedzy biologicznejanalizuje swoją postawę w odniesieniu do cech dobrego badacza
	z pomocą nauczyciela nazywa części mikroskopu optycznegoobserwuje pod mikroskopem preparaty przygotowane przez nauczyciela	nazywa wskazane przez nauczyciela części mikroskopu optycznegoz pomocą nauczyciela wykonuje proste preparaty mikroskopoweoblicza powiększenie obrazu mikroskopu spod optycznego	samodzielnie opisuje budowę mikroskopu optycznegosamodzielnie wykonuje preparaty mikroskopowez niewielką pomocą nauczyciela nastawia ostrość mikroskopu i wyszukuje obserwowane elementy	charakteryzuje funkcje wskazywanych części mikroskopu optycznego w kolejności tworzenia się obrazu obiektuwykonuje preparaty mikroskopowe, nastawia ostrość mikroskopu, rysuje obraz widziany pod mikroskopem	sprawnie posługuje się mikroskopem optycznym, samodzielnie wykonuje preparaty, rysuje dokładny obraz obiektu obserwowanego pod mikroskopemwskazuje zalety mikroskopu elektronowego*

	Poziom wymagań
	ocena dopuszczająca	ocena dostateczna	ocena dobra	ocena bardzo dobra	ocena celująca
	wskazuje komórki jako podstawowej jednostki życia	wymienia elementy stopniowego komplikowania się organizmu roślinnego lub zwierzęcego	wymienia elementy stopniowego komplikowania się organizmu roślinnego i zwierzęcego	omawia na ilustracji stopniowe komplikowania się budowy organizmów zwierzęcych i roślinnych, zwracając uwagę na różnicę organizmu roślinnego i zwierzęcego	analizuje na ilustracji stopniowe komplikowania się budowy organizmów zwierzęcych i roślinnych
	wskazuje komórkę jako podstawową jednostkę życiapodaje przykłady organizmów jedno- i wielokomórkowych obserwuje preparat nabłonka przygotowany przez nauczyciela	wyjaśnia, dlaczego komórkę nazywamy podstawową jednostką organizmuwymienia organelle komórki zwierzęcejz pomocą nauczyciela wykonuje preparat nabłonka	opisuje kształty komórek zwierzęcychopisuje budowę komórki zwierzęcej na podstawie ilustracjiz niewielką pomocą nauczyciela wykonuje preparat nabłonka	rozpoznaje na ilustracji elementy budowy komórki zwierzęcej i omawia ich funkcjewykonuje preparat nabłonkarozpoznaje organelle komórki zwierzęcej i rysuje jej obraz mikroskopowy	z dowolnego materiału tworzy model komórki, zachowując cechy organellisprawnie posługuje się mikroskopemsamodzielnie wykonuje preparat nabłonka i rysuje dokładny obraz widziany pod mikroskopem, z zaznaczeniem widocznych elementów komórki
	na podstawie obserwacji preparatów, ilustracji i schematów wnioskuje o komórkowej budowie organizmówwymienia elementy budowy komórki roślinnej, zwierzęcej, bakteryjnej i grzybowejobserwuje pod mikroskopem preparat moczarki kanadyjskiej przygotowany przez nauczycielapod opieką nauczyciela rysuje obraz obiektu obserwowanego pod mikroskopem	podaje przykłady komórki bezjądrowej i jądrowejwymienia funkcje elementów komórki roślinnej, zwierzęcej, bakteryjnej i grzybowejz pomocą nauczyciela wykonuje preparat moczarki kanadyjskiejobserwuje pod mikroskopem organelle wskazane przez nauczyciela	wyjaśnia, czym są komórki jądrowei bezjądrowe oraz podaje ich przykładysamodzielnie wykonuje preparat moczarki kanadyjskiejodróżnia pod mikroskopem elementy budowy komórkiwyjaśnia rolę poszczególnych elementów komórkiz niewielką pomocą nauczyciela rysuje obraz obiektu obserwowanego pod mikroskopem	omawia elementy i funkcje budowy komórkina podstawie ilustracji analizuje różnice między poszczególnymi typami komórek, wskazuje cechy umożliwiające rozróżnienie komóreksamodzielnie wykonuje preparat moczarki kanadyjskiej, rozpoznaje elementy budowy komórki roślinnej i rysuje jej obraz mikroskopowy	analizuje różnice między poszczególnymi typami komórek i wykazuje ich związek z pełnionymi funkcjamisprawnie posługuje się mikroskopem, samodzielnie wykonuje preparat nabłonka i rysuje dokładny obraz widziany pod mikroskopem

Dział	Poziom wymagań
Dział	ocena dopuszczająca	ocena dostateczna	ocena dobra	ocena bardzo dobra	ocena celująca
II. Budowa i czynności życiowe organizmów	wyjaśnia, czym jest odżywianie sięwyjaśnia, czym jest samożywnośćpodaje przykłady organizmów samożywnych	wskazuje fotosyntezę jako sposób odżywiania sięwskazuje substancje biorące udział w fotosyntezie i wymienia produkty fotosyntezy z pomocą nauczyciela przeprowadza doświadczenie wykazujące wpływ dwutlenku węgla na intensywność przebiegu fotosyntezy	wymienia czynnikiniezbędne do przeprowadzania fotosyntezywskazuje substraty i produkty fotosyntezy omawia sposoby wykorzystania przez roślinę produktów fotosyntezyz niewielką pomocą nauczyciela przeprowadza doświadczenie wykazujące wpływ dwutlenku węgla na intensywność fotosyntezy	wyjaśnia, na czym polega fotosyntezaomawia zależność przebiegu fotosyntezy od obecności wody, dwutlenkuwęgla i światłaschematycznie zapisuje i omawia przebieg fotosyntezyna podstawie opisu przeprowadza doświadczenie wykazujące wpływ dwutlenku węgla na intensywność fotosyntezy	analizuje przystosowanie roślin do przeprowadzania fotosyntezyplanuje i samodzielnie przeprowadza doświadczenie wykazujące wpływ dwutlenku węgla na intensywność fotosyntezyna podstawie zdobytej wcześniej wiedzy wskazuje w różnych warzywach i owocach materiały zapasowe jako produkty fotosyntezy
	wyjaśnia, czym jest cudzożywnośćpodaje przykłady organizmów cudzożywnychwymienia rodzaje cudzożywności	krótko opisuje różne sposoby odżywiania się zwierzątwyjaśnia, w jaki sposób wskazany organizm cudzożywny pobiera pokarm	omawia wybrane sposoby cudzożywnościpodaje przykłady organizmów należących do różnych gruporganizmów cudzożywnych	charakteryzuje rodzaje cudzożywności występujące u różnych grup organizmówwykazuje przystosowania do pobierania pokarmów występujące u różnych grup organizmów cudzożywnych	wyjaśnia znaczenie organizmów odżywiających się martwą substancją organicznąwyjaśnia, na czym polega cudzożywność roślin pasożytniczych i półpasożytniczych
	określa, czym jest oddychaniewymienia sposoby oddychaniawskazuje drożdże jako organizmy przeprowadzające fermentację	wyróżnia oddychanie tlenowe i fermentacjęwskazuje organizmy uzyskujące energię z oddychania tlenowego i fermentacjiwyjaśnia, że produktem fermentacji drożdży jest dwutlenek węglawskazuje mitochondrium jako miejsce, w którym zachodzi utlenianie	wyjaśnia znaczenie oddychania komórkowegowskazuje różnice w miejscu przebiegu utleniania i fermentacji w komórcewymienia narządy wymiany gazowej zwierząt lądowych i wodnychomawia doświadczenie wykazujące wydzielanie dwutlenku węgla przez drożdże	zapisuje schematycznie przebieg oddychaniaokreśla warunki przebiegu oddychania i fermentacjicharakteryzuje wymianę gazową u roślin i zwierzątz pomocą nauczyciela przeprowadza doświadczenie wykazujące wydzielanie dwutlenku węgla przez drożdże	porównuje zapis przebiegu oddychania tlenowego z zapisem przebiegu fermentacjianalizuje związek budowy narządów wymiany gazowej ze środowiskiem życia organizmówsamodzielnie przeprowadza doświadczenie wykazujące wydzielanie dwutlenku węgla przez drożdże

Dział	Poziom wymagań
Dział	ocena dopuszczająca	ocena dostateczna	ocena dobra	ocena bardzo dobra	ocena celująca
III. Wirusy, bakterie, protisty i grzyby	wymienia jednostki klasyfikacji biologicznejwymienia nazwy królestw organizmów	wyjaśnia, czym zajmuje się systematykapodaje definicję gatunkuwymienia nazwy królestw i podaje przykłady organizmów należących do danego królestwa	wykazuje hierarchiczną strukturę jednostek klasyfikacji biologicznejcharakteryzuje wskazane królestwona podstawie ilustracji przyporządkowuje organizm do królestwa	porównuje wcześniejsze i współczesne zasady klasyfikacji organizmówwyjaśnia zasady nadawania nazw gatunkomprzedstawia cechy organizmów, napodstawie których można je zaklasyfikować do danego królestwa	uzasadnia konieczność klasyfikacji organizmówporównuje jednostki klasyfikacji zwierząt z jednostkami klasyfikacji roślin z pomocą nauczyciela korzysta z różnych kluczy do oznaczania organizmów żyjących w najbliższej okolicy
III. Wirusy, bakterie, protisty i grzyby	wyjaśnia krótko, dlaczego wirusy nie są organizmamiwymienia miejsca występowania wirusów	opisuje cechy budowy wirusówwymienia cechy, którymi wirusy różnią sięod organizmówpodaje przykłady chorób wirusowych	wykazuje, dlaczego wirusy nie są organizmamiomawia wybrane choroby wirusowe	wskazuje drogi wnikania wirusów do organizmuomawia wdrażanie zasad profilaktyki chorób wirusowych	wyszukuje informacji w materiałach edukacji zdrowotnej o zasadach profilaktyki chorób wywoływanych przez wirusy(grypa, różyczka, świnka, odra, AIDS)
	wskazuje miejsca występowania bakteriiwymienia czynności życiowe	opisuje cechy budowy bakteriiwymienia przykłady bakterii	omawia wybrane czynności życiowe bakteriiwyjaśnia znaczenie bakterii w przyrodzie i dla człowieka	omawia wpływ bakterii na organizm człowiekawskazuje drogi wnikania bakterii do organizmuprezentuje wszystkie czynności życiowe bakteriiocenia znaczenie bakterii w przyrodzie i dla człowieka	omawia choroby bakteryjne, wskazuje drogi ich przenoszenia przedstawia zasady zapobiegania tym chorobomocenia znaczenie bakterii w przyrodzie i dla człowieka

Dział	Poziom wymagań
Dział	ocena dopuszczająca	ocena dostateczna	ocena dobra	ocena bardzo dobra	ocena celująca
III. Wirusy, bakterie i grzyby	wymienia środowiska życia grzybów i porostówpodaje przykłady grzybów i porostówna podstawie okazu naturalnego lub ilustracji opisuje budowę grzybówwymienia sposoby rozmnażania się grzybówrozpoznaje porosty wśród innych organizmów	wymienia cechy pozwalające zaklasyfikować organizmdo grzybówomawia wskazaną czynność życiową grzybówpodaje przykłady znaczenia grzybów w przyrodzie i dla człowieka	wykazuje znaczenie grzybów w przyrodzie i dla człowiekaanalizuje różnorodność budowy grzybówwyjaśnia sposoby oddychania i odżywiania się grzybówwykazuje, że porosty są zbudowane z grzybni i glonu	określa znaczenie poszczególnych komponentów w budowie plechy porosturozpoznaje różne formy morfologiczne porostów i podaje ich nazwyopisuje czynności życiowe grzybów – odżywianie, oddychanie i rozmnażanie się	analizuje znaczenie grzybów w przyrodzie i dla człowiekaproponuje sposób badania czystości powietrza na podstawie informacji o wrażliwości porostów na zanieczyszczeniawyjaśnia, dlaczego porosty określa się mianem organizmów pionierskich
	wymienia podstawowe funkcje korzeniarozpoznaje systemy korzeniowe	omawia budowę zewnętrzną korzenia wskazuje poszczególne strefy	wykazuje związek korzenia z adaptacją do środowiska zajmowanego przez roślinę opisuje przyrost korzenia na długość	wykazuje przystosowania korzenia do pobierania wody przez roślinomawia teoretycznie doświadczenie świadczące o przewodzeniu wody z korzenia w górę rośliny	projektuje doświadczenie świadczące o przewodzeniu wody z korzenia w górę rośliny

Dział	Poziom wymagań
Dział	ocena dopuszczająca	ocena dostateczna	ocena dobra	ocena bardzo dobra	ocena celująca
IV. Tkanki i organy roślinne	wymienia nazwy elementów budowy zewnętrznej łodygiwymienia funkcje łodygi	wyjaśnia różnicę między pędem a łodygąwskazuje części pędu roślin zielnych	omawia funkcje poszczególnych elementów pędu	na żywym okazie lub ilustracji wskazuje i omawia części łodygiomawia budowę zewnętrzną łodygi różnych form morfologicznych (roślin zielnych, krzewów, drzew)	na żywych okazach lub ilustracji wykazuje podobieństwa i różnice przystosowania łodygi różnych form morfologicznych (roślin zielnych, krzewów, drzew) do pełnionych funkcji
IV. Tkanki i organy roślinne	rozpoznaje elementy budowy liścia	wymienia funkcje liści	rozpoznaje liście pojedyncze i liście złożone	wykazuje związek budowy z funkcjami liści	na materiale zielnikowym lub ilustracji wykazuje różnorodność budowy liści
V. Różnorodność i jedność roślin	na podstawie ilustracji lub żywych okazów rozpoznaje mchy wśród innych roślinwymienia miejsca występowania mchów	wskazuje nazwy elementów budowy mchówz pomocą nauczyciela przeprowadza doświadczenie wykazujące zdolność wchłaniania wody przez mchy	na podstawie ilustracji lub żywych okazów rozpoznaje elementy budowy mchów i wyjaśnia ich funkcje z niewielką pomocą nauczyciela przeprowadza doświadczenie wykazujące zdolność wchłaniania wody przez mchy	wyjaśnia, dlaczego mchy uważane są za najprostsze rośliny lądoweprzeprowadza według opisu doświadczenie wykazujące zdolność wchłaniania wody przez mchy	samodzielnie planuje i przeprowadza doświadczenie wykazujące zdolność wchłaniania wody przez mchy
V. Różnorodność i jedność roślin	na podstawie ilustracji lub żywych okazów rozpoznaje paprocie wśród innych roślin	podaje nazwy organów paprociwymienia miejsca występowania paprociowych	wyjaśnia rolę poszczególnych organów paproci rozpoznaje na ilustracji w podręczniku jedną paproć	wyjaśnia znaczenie paprociowych w przyrodzie i dla człowiekarozpoznaje na ilustracji w podręczniku dwie paprocie	wykazuje na podstawie ilustracji lub żywych okazów różnorodność paprociowychrozpoznaje na ilustracji w podręczniku trzy paprocie

Dział	Poziom wymagań
Dział	ocena dopuszczająca	ocena dostateczna	ocena dobra	ocena bardzo dobra	ocena celująca
V. Różnorodność roślin	wymienia miejsca występowania roślin nagonasiennychrozpoznaje na podstawie ilustracji lub żywych okazów rośliny nagonasienne wśród innych roślin	wyjaśnia funkcje kwiatów i nasionomawia budowę rośliny nagonasiennej na przykładzie sosny	wymienia przystosowania roślin nagonasiennych do warunków życia	wykazuje przystosowania roślin nagonasiennych do środowiska omawia znaczenie roślin nagonasiennych w przyrodzie i dla człowieka	rozpoznaje rodzime gatunki roślin nagonasiennychokreśla, z jakiego gatunku drzewa lub krzewu pochodzi wskazana szyszka
	wymienia miejsca występowania roślin okrytonasiennychna podstawie ilustracji lub żywych okazów rozpoznaje rośliny okrytonasienne wśród innych roślin	na podstawie ilustracji, żywego lub zielnikowego okazu roślinnego wykazuje różnorodność form roślin okrytonasiennychpodaje nazwy elementów budowy kwiatu na ilustracji lub żywym okazie rozpoznaje organy roślinne i wymienia ich funkcje	rozpoznaje formy roślin okrytonasiennychodróżnia kwiat od kwiatostanu	omawia funkcje poszczególnych elementów kwiatuwyjaśnia, dlaczego kwiatostany ułatwiają zapylanie	wyjaśnia rolę elementów kwiatu w rozmnażaniu roślinwykazuje związek budowy kwiatu ze sposobem zapylania
	wymienia rodzaje owocówprzedstawia sposoby rozprzestrzeniania się owoców	na podstawie ilustracji lub żywych okazów omawia budowę owocówwymienia rodzaje owoców	wykazuje zmiany zachodzące w kwiecie po zapyleniuokreśla rolę owocni w klasyfikacji owoców	wykazuje adaptacje budowy owoców do sposobów ich rozprzestrzeniania się	wyjaśnia wpływ różnych czynników na kiełkowanie nasionplanuje i przeprowadza doświadczenie wykazujące wpływ wody na kiełkowanie nasion
	wymienia znaczenie roślin okrytonasiennych w przyrodziez pomocą nauczyciela klasyfikuje nieznaną roślinę do odpowiedniej grupy	podaje przykłady znaczenia roślin okrytonasiennych dla człowieka z niewielką pomocą nauczyciela klasyfikuje nieznaną roślinę do odpowiedniej grupy	ocenia znaczenie roślin okrytonasiennych w przyrodzie klasyfikuje nieznaną roślinę do odpowiedniej grupy	ocenia znaczenie roślin okrytonasiennych dla człowieka przy pomocy nauczyciela korzysta z prostego klucza lub aplikacji mobilnej do oznaczania organizmów żyjących w najbliższej okolicy	sprawnie korzysta z prostego klucza lub aplikacji mobilnej do oznaczania organizmów żyjących w najbliższej okolicy wykazuje na dowolnych przykładach różnorodność roślin okrytonasiennych i ich znaczenie

Po każdym rozdziale jest zaplanowany sprawdzian.